مقالات

 

ذی الحجہ و موقعیت آن در تاریخ اسلام

محمد تقی واردی

9/14/2017

ماه ذي حجة دوازدهمين و آخرين ماه قمري است، که با پايان آن، سال هجري قمري نيز به پايان مي رسد و سال جديدي آغاز مي گردد.

اين ماه، يکي از ماه هاي حرام سال است که خداوند متعال براي عبادت، زيارت، مسافرت ، و ترک جنگ و قتال مردم تعيين کرده است و در قرآن مجيد نيز به آن اشاره نموده و حفظ حرمت آن را بر همه مردم به ويژه مسلمانان، لازم و واجب دانست: اِنَّ عِدَةَ الشُّهورِ عند اللهِ اثنا عَشَرَ شَهراً في کِتابِ اللهِ،يومَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الأرضَ، مِنها اَربَعَةٌ حُرُمٌ، ذلِکَ الدينُ القَيمُ، فلا تَظلِمُوا فيهِنَّ اِن اَنفُُسَکُم. (1)

ماه هاي حرام سال عبارتند از: محرم، رجب، ذي قعده و ذي حجّه ؛ که از ميان آنها ماههاي ذيقعده، ذي حجّه و محرم الحرام به هم پيو سته اند ولي ماه رجب، منفرد واقع شده و به ماه حرام ديگري متصل نيست.

اين ماه از ماه هاي شريف و برجسته سال است و به خاطر بر خورداري از موقعيتهاي مهم عبادي،اجتماعي و تاريخي در جايگاه رفيع و منزلت عالي ديني ومذهبي قرار دارد.

زيرا دهه نخست آن از ايام معروف سال و روز هاي ويژه حج و زيارت خانه خدااست.

عيد سعيد قربان [اضحي]، عيد سعيد غدير، ماجراي مباهله وبسياري از رويدادهاو مناسبتهاي مهم ديني و مذهبي در اين ماه شريف قرار گرفته اند

پيامبر گرامي اسلام (ص)در حديثي فرمودند:خداوند متعال از ميان هر مجموعه چهار چيز را بر گزيد.آن حضرت نمونه هاي متعددي را بيان کرد و آن گاه در فرازي ديگر از سخنانش فرمود:از ميان ماه هاي سال چهار ماه را انتخاب کرد و آنها عبارتند از:رجب، شوال، ذي قعده و ذي حجّه.همچنين ازميان روزها چهار روز را برگزيد وآنها عبارتند از:روز جمعه، روز ترويه[هشتم ذي حجّه]، روز عرفه [نهم ذي حجه]و روز اضحي [دهم ذي حجّه و عيد قربان]. (2)

از کعب نيز روايت شد که خداوند متعال، زمان را آفريدو از ميان ازمنه، ماه هاي حرام رابرگزيدو در نزد خدا دوست داشتني ترين ماه،ماه ذي حجّه و در ميان روزهاي ذي حجّه، دهه اول آنرا انتخاب کرد. (3)

بر اين اساس،به خوبي دانسته مي شود که اين ماه شريف در نزد پروردگار متعال، ارزشمند و بسيار والا است.

بدين جهت،ورود مسلمانان به اين ماه و درک فضائل و برکات آن،بايد ورودي شايسته و زيبنده باشد وانسان خود را براي چنين دريافتي، از پيش آماده سازد و پليدي ها و پستي ها را از خود دور سازد و جسم و جانش را طاهر و با پوششي از تقوا و يقين، در اين وادي سراسر خير و برکت گام نهد.

يکي از آمادگي هاي لازم اين است که براي "رؤيت هلال " اهتمام نشان دهد و تلاش کند که با ديدن هلال ماه آغازين شب ماه را اثبات نمايد و به هنگام ديدن ماه دعاي رؤيت هلال را بخواند. (4)

سيد بن طاووس (ره)، اين دعا را براي رؤيت هلال ذي حجه توصيه نموده است:اللّهم ان هذا هلال عظمت شهره، و شرفت قدره و اعلنت ذکره... (5)

دهه نخست ذي حجّه و اعمال و عبادات آن.

دهه نخست ذي حجّه،ايام ويژه عبادت و تقرب الهي است.
قرآن کريم، در سوره حج، به آن اشاره کرد و فرمود:وَ يذ کُرُوا اسمَ اللهِ في أيامٍ مَعلُوماتٍ. (6)
يعني: تا خدا را در اين ايام معلوم ياد کنيد.
امام صادق(ع) در روايتي فرمود:ايام معلوم[د رآيه مذکور]دهه اول ذي حجّه است. (7)

پيامبر(ص) اسلام فرمود: روزهايي نيست، که عمل صالح درآن محبوبتر باشد نزد پروردگارسبحان، ازاين ده روز[دهه اول ذي حجّه]. گفتند:اي رسول خدا حتي جهاد در راه خدا؟

پيامبر(ص)حتّي جهاد در راه خدا،مگر کسي که با جان ومال خويش جهاد کند و برگشتي براي او نباشد [و در راه خدا به شهادت رسد]. (8)

اين روايت شريف نبوي، از طريق ابن اشناس بزّاز به گونه اي ديگر نقل گرديد، که پيامبر(ص) فرمود:هيچ يک از روز ها نزد خدا بهتر و پاداشش بيشتر از دهه اضحي [قربان] نيست.

شخصي گفت: حتي جهاد در راه خدا؟
پيامبر(ص):حتي جهاد در راه خدا، مگر کسي که با جان و مال خويش به جهاد پردازد
و همه چيز خود را در اين راه فدا کند (9)

در اين جا به برخي از أعمال عبادي اين دهه مبارک اشاره مي کنيم:

1- نماز شب هاي دهه اول.

امام جعفر صادق(ع) فرمود: پدرم محمد بن علي[امام محمد باقر (ع)]به من فرمود: پسرم! هيچ گاه در دهه اوّل ذي حجّه، خواندن دو رکعت نماز را ترک مکن. اين نماز ميان مغرب و عشا خوانده مي شود و در هر رکعت، پس از قرائت سوره حمد و سوره توحيد [قل هو الله احد ]،اين آيه خوانده شود:وَ واعَدنا مُوسي ثَلا ثينَ لَيلةً... (10)

هر کسي اين نماز را بخواند،حاجيان را در پاداش حجشان شريک خواهد بود، اگر چه خود به حج نپرداخته باشد. (11)

2-روزه گرفتن نه روز اول اين دهه که بنا به روايتي از امام موسي کاظم(ع) پاداش روزه تمام عمر را دارد. (12)

3- خواندن دعاهاي مأثور، از جمله دعايي که از روز اول تاروز عرفه،در عقب نماز صبح و پيش از نماز مغرب خوانده مي شودو امام صادق(ع) آن را د راين ايام مي خواند و آن عبارت است از: اللهم هذه الايام التي فضلتها علي الايام و شرفتها... (13)

و خواندن پنج دعايي که جبرييل امين براي حضرت عيسي(ع)هديه آورد و آن دعا عبارت

است: أشهد ان لا اله الا الله، وحده لا شريک له، له الملک و له الحمد... (14)

هم چنين خواندن تهليلاتي که از حضرت امير مؤمنان،امام علي(ع)، نقل شد و داراي ثواب بسيار است و اگر روزي ده بار خوانده شود،بهتر است و آن عبارت است از:لا اله الاّ الله عدد الليالي و الدهور، لا اله الاّ الله عدد امواج البحور... (15)

به هر روي، اين ايام، ايام مغتنمي است که خداوند سبحان به بندگانش ارزاني داشته و بندگان نيز با أعمال و کردار خويش، خود را به خدايشان نزديکتر کرده و رابطه خود را با او صميمي تر وعميق تر مي کنند. (16)

پی نوشت:
1. سوره توبه [9]، آيه36
2. الخصال [شيخ صدوق]، ج1، ص225
3. حليةالاوليا [ابو نعيم اصفهاني]،ج6،ص15
4. المراقبات [ميرزا جواد ملکي تبريزي]، ص419
5. الا قبال بالاعمال الحسنة[سيد بن طاووس]، ج 2، ص31
6. سوره حج [22]، آيه 28
7. الاقبال بالاعمال الحسنه [سيد بن طاووس]،ج 2، ص 34
8. همان
9. همان، ص 35
10. سوره اعراف[7]، آيه162
11. الاقبال بالاعمال الحسنه،ج2، ص35
12. همان، ص 48
13. همان،ص 45
14. همان، ص 46
15. همان،ص 47
16. نک: المراقبات [ميرزا جواد ملکي تبريزي]، ص421 ؛ مفاتيح الجنان[شيخ عباس قمي]،اعمال دهه اول ذي حجة.